ENDOKARDIT

Uzoq muddatli isitma: Tana haroratining sababsiz 38–39°C gacha koʻtarilishi, qaltirash va tunda koʻp terlash. Yangi yurak shovqini: Shifokor eshitganda klapan yemirila boshlagani sababli paydo boʻlgan yangi shovqinni qayd etadi. Teridagi oʻzgarishlar: Kaft va tovonda mayda qon quyilishlar (Janovey tugunchalari) yoki barmoq uchi shishib, ogʻrishi (Osler tugunchalari). Koʻz konyunktivasida mayda qon quyilishlar (Lukino-Xoch belgisi). Umumiy holsizlik: Ozib ketish, boʻgʻimlar va mushaklarda ogʻriq, terining «sutli kofe» rangiga kirishi (kamqonlik sababli).

Kasallik rivojlanishi uchun ikkita omil kerak: qonda mikrob boʻlishi (bakteriyemiya) va yurak klapanining shikastlangan boʻlishi. Qoʻzgʻatuvchilar: Koʻpincha *Streptococcus* (stomatologik muammolardan keyin) va *Staphylococcus aureus* (oltinrang stafilokokk — oʻtkir va agressiv kechadi, koʻproq tomirdan narkotik qabul qiluvchilarda uchraydi). Xavf guruhlari (Klapan holati): Tugʻma yoki orttirilgan yurak nuqsonlari bor bemorlar, yuragiga sunʼiy (mexanik/biologik) klapan qoʻyilganlar. Kirish darvozalari: Davolanmagan tish kariesi, stomatologik va xirurgik muolajalar, sterillanmagan ignalar (narkomaniya), uzoq vaqt davomida tomirda turgan tibbiy kateterlar.

Tromboemboliyalar: Klapandagi mikrobli vegetatsiyalar uzilib, qon bilan miyaga (insult), oʻpkaga (oʻpka arteriyasi tromboemboliyasi) yoki buyraklarga borib tiqiladi. Yurak yetishmovchiligi: Klapan qisqa vaqtda teshilib yoki uzilib ketishi natijasida oʻtkir yurak yetishmovchiligi va oʻpka shishi rivojlanadi. Buyrak shikastlanishi: Immun komplekslar buyrak filtrini toʻsib qoʻyadi va immun glomerulonefrit yoki buyrak yetishmovchiligini chaqiradi. Abssesslar: Infeksiyaning boshqa aʼzolarga (taloq, miya, jigar) tarqalib, u yerda yiringliklar hosil qilishi.

Infeksion-toksik bosqich: Mikroblar qonda koʻpayadi, isitma va vegetatsiyalar hosil boʻladi. Immun-yalligʻlanish bosqich: Organizm mikrobga qarshi immun komplekslar ishlab chiqaradi, ular buyrak, boʻgʻim va tomirlarni shikastlaydi. Distrofik (asoratlar) bosqich: Yurak klapani butunlay yemiriladi va ogʻir yurak yetishmovchiligi yuzaga keladi.

Konservativ davolash (Antibiotikoterapiya): Bu davolashning asosi hisoblanadi. Antibiotiklar tomir ichiga (kapelnitsa) juda yuqori dozalarda va uzoq muddat — kamida 4 haftadan 6 haftagacha yuboriladi (masalan, Ampitsillin, Seftriakson, Vankomitsin kombinatsiyalari). Jarrohlik davolash: Agar antibiotik yordam bermasa, klapan atrofida yiring yigʻilsa (absess) yoki vegetatsiyalar juda katta boʻlib, uzilib ketish xavfi boʻlsa, shoshilinch operatsiya qilinadi — yiringli joylar tozalanib, klapan protezlanadi (almashtiriladi).

Eng muhim qoida — Antibiotikoprofilaktika. Yurak nuqsoni bor yoki klapanida protezi bor bemorlar har qanday stomatologik muolaja (tish oldirish, tish toshlarini tozalash) yoki xirurgik operatsiyadan 1 soat oldin shifokor tavsiyasi bilan yuqori dozada antibiotik (masalan, 2 gramm Amoksitsillin) ichishlari shart. Bu qonga tushgan mikrobning yurakka yopishishiga yoʻl qoʻymaydi. Shuningdek, shaxsiy gigiyenaga rioya qilish va surunkali infeksiya oʻchoqlarini vaqtida davolash lozim.