SKOLIOZ

Tashqi assimetriya: Bir yelkaning ikkinchisidan baland turishi, kurak suyaklarining bir xil darajada boʻlmasligi. Bel chiziqlari assimetriyasi: Qoʻllar pastga tushirilganda, qoʻl va bel orasidagi masofa (uchburchak) ikki tomonda turlicha boʻladi. Chanoqning ogʻishi: Bir tomondagi chanoq suyagi yuqoriroq koʻrinishi, shu sababli bir oyoq qisqaroqdek tuyulishi. Oldinga egilgandagi belgi (Adams testi): Bemor oldinga egilganda qovurgʻalar yoki bel mushaklarining bir tomoni tepaga boʻrtib chiqishi. Charchoq va ogʻriq: Orqa mushaklarining tez charchashi, uzoq oʻtirganda yoki yurganda belda ogʻriq turishi.

Idiopatik skolioz (80% holatlarda): Sababi aniq boʻlmagan skolioz turi. Genetika va irsiy moyillik asosiy oʻrin tutadi deb hisoblanadi. Tugʻma omillar: Ona qornida rivojlanish davrida umurtqalarning notoʻgʻri shakllanishi (yarim umurtqalar, qoʻshilib ketgan umurtqalar). Neyromushak kasalliklari: Bolalar serebral falaji (DTsP), mushak distrofiyasi, poliomielit kabi mushak va asab tizimi zaifligi fonida kelib chiqishi. Travmatik va shikastlanishlar: Orqa miya, umurtqa yoki chanoq suyaklarining jarohatlari yoki jarrohlik amaliyotlaridan keyingi asoratlar. Ikkinchi darajali sabablar (Mifni rad etish): Notoʻgʻri oʻtirish yoki ogʻir portfel koʻtarish skoliozni keltirib chiqarmaydi, lekin mavjud skoliozning tezroq yomonlashishiga (progressivlanishiga) sabab boʻladi.

Umurtqa pog‘onasi qiyshayishining kuchayishi va ko‘krak qafasi deformatsiyasi. Surunkali bel, orqa va bo‘yin og‘rig‘i. Qomat va yurishning buzilishi. Umurtqa pog‘onasi harakatchanligining cheklanishi. Og‘ir skoliozda o‘pka faoliyatining pasayishi va nafas olish qiyinlashishi. Ko‘krak qafasi deformatsiyasi tufayli yurak faoliyatining buzilishi. Nerv ildizlarining siqilishi natijasida qo‘l yoki oyoqlarda og‘riq, uvishish va mushak kuchsizligi. Osteoxondroz va umurtqalararo disk churrasining erta rivojlanishi. Jismoniy zo‘riqishda tez charchash. Tashqi ko‘rinishdagi o‘zgarishlar sababli ruhiy muammolar (o‘ziga ishonchning pasayishi, xavotir, depressiya).

I daraja: Qiyshayish burchagi 10° gacha. Tashqaridan deyarli sezilmaydi, yengil assimetriya boʻlishi mumkin. II daraja: Burchak 11° dan 25° gacha. Yelka va chanoq chiziqlari assimetriyasi aniq koʻrinadi. Bu bosqichda davolashni darhol boshlash shart. III daraja: Burchak 26° dan 50° gacha. Koʻkrak qafasi deformatsiyalanadi, orqada "qovurgʻa buqri" (реберный горб) hosil boʻladi. IV daraja: Burchak 50° dan yuqori. Ogʻir asoratlar bosqichi. Tana keskin qiyshayib ketadi, ichki aʼzolar faoliyati buziladi.

Konservativ davo (I-II darajalar uchun): Davolash jismoniy tarbiyasi (DJT / ЛФК): Maxsus Shrot-terapiya (Schroth) kabi asimmetrik nafas mashqlari mushaklar muvozanatini tiklaydi. Korsetlash (Cheno korseti / Корсет Шено): II va III darajali skoliozlarda, bola oʻsayotgan davrda umurtqani toʻgʻrilab turish uchun kuniga 16-23 soat taqiladigan qattiq tibbiy korset. Fizioterapiya va Massaj: Mushak tonusini yaxshilash va ogʻriqni kamaytirish uchun yordamchi usul (skoliozni toʻgʻrilamaydi). Jarrohlik amaliyoti (III-IV darajalar uchun): Agar qiyshayish burchagi 45-50° dan oshsa va oʻsishda davom etsa, operatsiya qilinadi. Umurtqaga maxsus metall konstruksiyalar (titan tizimlar) oʻrnatilib, u tekislanadi va mahkamlanadi (fiksatsiya).

Idiopatik skoliozning oldini olish qiyin (chunki sababi nomaʼlum), lekin uning yomonlashib ketmasligi uchun quyidagilar muhim: Bolalarni muntazam ravishda (yilda 1-2 marta) ortoped koʻrigidan oʻtkazish. Simmetrik sport turlari bilan shugʻullanish (suzish, umumiy gimnastika). Eslatma: Tennis, badminton, boks kabi tananing bir tomoniga yuklama beradigan sport turlari skoliozda tavsiya etilmaydi. Ish va oʻqish joyini bolaning boʻyiga moslab toʻgʻri tashkil etish (ergonomik mebellar).