SALMONELLOZ

Yashirin (inkubatsion) davri o‘ta qisqa — bir necha soatdan 2–3 sutkagacha davom etadi. Kasallik keskin boshlanadi: Tana haroratining birdan 38°C–39°C gacha ko‘tarilishi, qaltirash va kuchli holsizlik. Qorindagi og‘riqlar (asosan kindik atrofida va epigastral — qoshiq osti sohasida). Ko‘ngil aynishi va ketma-ket, ko‘p marta qusish. O‘ziga xos ich kelishi: tez-tez va ko‘p miqdorda ich ketishi bo‘lib, u suvsimon, yashil tusda bo‘ladi va tashqi ko‘rinishidan xuddi "botqoq tinnasi (paxmog‘i)"ni eslatadi. Suvsizlanish belgilari: og‘iz qurishi, chanqoq, qon bosimining pasayishi, boldir mushaklarining tortishishi (toshmasi).

Infeksiya manbai uy va yovvoyi hayvonlar (ayniqsa parrandalar — tovuq, o‘rdak, g‘oz), shuningdek, kasal odam yoki sog‘lom bakteriya tashuvchi hisoblanadi. Yuqish omillari (Zararlangan mahsulotlar): Xom yoki chala pishirilgan tovuq tuxumlari (ayniqsa tuxum po‘chog‘idagi salmonellalar o‘ta xavfli). Parranda go‘shtlari, mol va cho‘chqa go‘shti. Pastorizatsiya qilinmagan (pishirilmagan) sut va sut mahsulotlari. Ifloslangan suv, shuningdek, oqova suvlar bilan sug‘orilgan sabzavot va ko‘katlar. Kontakt-maishiy yo‘l: iflos qo‘llar, idish-tovoqlar va umumiy buyumlar orqali (bu yo‘l ko‘proq bog‘cha va maktab yoshidagi bolalarda uchraydi).

Infeksion-toksik shok (ITSCh): bakteriya toksinlarining qon tomirlarga salbiy ta’siri natijasida qon bosimining keskin va hayot uchun xavfli darajada tushib ketishi. O‘tkir buyrak yetishmovchiligi: kuchli va kritik darajadagi suvsizlanish oqibatida buyraklar faoliyatining to‘xtashi. Gipokaliyemiya (qonda kaliy miqdorining keskin kamayishi bo‘lib, yurak urish maromining buzilishiga olib keladi). Og‘ir shakllarida kamdan-kam hollarda ichak devorining teshilishi (perforatsiya) va peritonit.

Gastrointestinal (mahalliy) shakli: eng ko‘p uchraydigan turi (95% holatlarda). Gastrit, gastroenterit yoki enterokolit ko‘rinishida kechadi. Qusish, ich ketishi va intoksikatsiya bilan namoyon bo‘ladi. Generalizatsiyalashgan (tizimli) shakli: o‘ta og‘ir kechadi. Terga o‘xshash (uzoq muddatli isitma, ruhan lanjlik, qorinda toshmalar) va septik (bakteriyalar qonga o‘tib, ichki a’zolarda yiringli ochoqlar hosil qiladi) turlariga bo‘linadi. O‘lim xavfi yuqori. Bakteriya tashuvchanlik: hech qanday kasallik belgisi bo‘lmaydi, biroq inson axlati orqali tashqi muhitga salmonellalarni chiqarib, atrofdegilarni zararlaydi.

Yengil shakllarni uyda davolash mumkin, o‘rta va og‘ir shakllar esa albatta yuqumli kasalliklar (infeksion) shifoxonasiga yotqiziladi. Oshqozonni yuvish: kasallikning ilk soatlarida zararlangan ovqat qoldiqlari va toksinlarni chiqarib yuborish uchun qilinadi. Regidratatsiya (suyuqlikni tiklash) — Eng muhim bosqich: Yengil darajada — og‘iz orqali maxsus tuzli eritmalarni (Regidron, Oralit) tez-tez ichirish. Og‘ir darajada — tomirdan tomchilab suyuqliklar quyish (Trisol, Kvartasol, Fizrastvor). Sorbentlar: Ichakdagi toksinlarni o‘ziga shimib olishi uchun Smekta, Enterosgel, Polisorb kabi dorilar beriladi. Etiotrop davolash (Antibiotiklar): Diqqat! Kasallikning yengil kechishida antibiotiklar buyurilmaydi, chunki ular bakteriyaning organizmdan chiqib ketishini qiyinlashtiradi (tashuvchanlikni uzaytiradi). Antibiotiklar faqat o‘rta va og‘ir hamda septik shakllarda (Ftorxinolonlar, sefalosporinlarning III avlodi) albatta beriladi. Sog‘ayish davrida fermentlar (Mezim, Kreon) va probiotiklar buyuriladi.

Shaxsiy gigiyena qoidalariga qat’iy rioya qilish (hojatxonadan keyin, ovqatlanishdan oldin va uy hayvonlari bilan muloqotdan so‘ng qo‘llarni yaxshilab yuvish). Go‘sht, parranda go‘shti va ayniqsa tuxumlarni yaxshilab pishirish (tuxumni kamida 10 daqiqa qaynatish, xom tuxum ichish yoki sarig‘i chala pishgan tuxum (glazunya) yeyishdan butkul voz kechish). Xom go‘sht/parranda go‘shti uchun alohida, tayyor mahsulotlar (non, pishgan masalliqlar) uchun alohida oshxona taxtachalari va pichoqlaridan foydalanish. Tuxumlarni ishlatishdan oldin oqar suv ostida sovunlab yaxshilab yuvish. Tez buziladigan ozi-ovqatlarni saqlash muddatlariga amal qilgan holda faqat muzlatgichda saqlash.