Muallif: Akbarov Mirshavkat Mirolimovich, gepatolog, gepatolog-infeksionist, transplantolog-jarroh, tibbiyot fanlari doktori (DSc), 40 yillik tajriba. Akademik V. Vohidov nomidagi jarrohlik markazi, Toshkent.
Odamning jigari juda sabrli. Yillar davomida virus yoki ortiqcha yog‘ bilan yashaydi va indamaydi. Shuning uchun menga ko‘pincha gepatiti tasodifan topilgan odamlar keladi: operatsiyadan oldin, qon topshirganda yoki tibbiy ko‘rikda. Qo‘rqish shart emas. Bugun jigarning deyarli har qanday kasalligini, cho‘zmasangiz, nazoratga olish mumkin. Keling, tartib bilan gaplashamiz: Toshkentda gepatolog qachon kerak, qanday tahlillar topshiriladi, gepatit B, C va yog‘li jigar qanday davolanadi va bu qancha turadi.
Gepatit nima va jigar nega kasallanadi
Qabulda mendan tez-tez so‘rashadi: doktor, bu gepatit o‘zi qayerdan paydo bo‘ldi? Gepatit bu jigarning yallig‘lanishi, bizda uning asosan uchta sababi bor. Ko‘pincha virus, gepatit B yoki gepatit C, ba’zan D ham, lekin u faqat B bor odamlarda bo‘ladi. Ikkinchisi, bunday bemorlar menda yildan-yilga ko‘paymoqda: ortiqcha vazn va diabet, bunda yog‘ to‘g‘ridan-to‘g‘ri jigarga yig‘iladi. Uchinchisi: spirtli ichimlik va odam yillar davomida o‘zicha ichadigan dorilar.
Yallig‘lanish uzoq davom etsa, jigarda chandiqlar paydo bo‘ladi. Bu fibroz. Chandiqlar juda ko‘payib, jigar g‘adir-budur bo‘lib qolsa, bu endi jigar sirrozi. Gepatolog sifatida mening asosiy vazifam: ishni bunga yetkazmaslik.
Jigar kasalligi yo‘li: sog‘lomdan sirrozgacha. Dastlabki ikki bosqichda hammasini qaytarish mumkin
Gepatit B va C qanday yuqadi
Bemorlarimga doim aytaman: virus qonda yashaydi, unga faqat qon orqali yuqtirish mumkin. Shuning uchun so‘rayman: shubhali joyda manikyur yoki tatuirovka qildirganmisiz, birovning ustarasi bilan soqol olganmisiz, asboblari yaxshi tozalanmaydigan joyda tish davolatganmisiz? Gepatit B haqida yana tug‘ruq va prezervativsiz jinsiy aloqa haqida so‘rayman, u shunday ham yuqadi.
Quchoqlashish, bitta laganda ovqatlanish, bitta piyoladan choy ichish esa xavfsiz. Yo‘tal va qo‘l berib ko‘rishish ham qo‘rqinchli emas. Buni oilalarga ko‘p marta takrorlayman, chunki ba’zilar yaqin odamini alohida tuta boshlaydi, unga esa bu juda alamli. Yaqinlar shunchaki tahlil topshirsin, gepatit B ga qarshi emlansin, bo‘ldi.
Gepatit qon orqali yuqadi. Bemor bilan oddiy hayot xavfsiz
Belgilari: jigar nega jim turadi
Jigar deyarli og‘rimaydi, butun muammo shunda. Necha marta bo‘lgan: sirrozi bor odam oldimda o‘tirib aytadi, doktor, menda hech narsa og‘rimagan-ku. Charchayman, uxlagim keladi, kimning uxlagisi kelmaydi? Ba’zilar o‘ng qovurg‘a ostidagi og‘irlikni eslaydi. Ko‘zlar sarg‘ayishi, siydik qorayishi, teri qichishishi mumkin. Agar qorin kattalashib, oyoqlar shishsa, bu kech, darhol shifokorga boring. Shuning uchun iltimos qilaman: belgilarni kutmang, tahlil topshiring.
Gepatologga qachon borish kerak
Tahlilda HBsAg yoki anti-HCV topilsa, gepatologga keling. Bu gepatit B yoki C virusi borligini bildiradi. ALT yoki AST oshgan bo‘lsa, hatto ozgina bo‘lsa ham va hech narsa bezovta qilmasa ham keling. Ko‘pincha odamlar yog‘li gepatoz, jigarda diffuz o‘zgarishlar yoki jigar kattalashgan deb yozilgan UZI xulosasini olib kelishadi. Bu bilan ham menga keling.
Ortiqcha vazni, 2-tur diabeti yoki xolesterini yuqori bo‘lganlar haqida alohida aytaman. Jigaringiz xavf ostida, tekshiruvdan o‘tish shart. Agar eringiz, xotiningiz, onangiz yoki boshqa yaqinlaringizda gepatit bo‘lsa, siz ham tahlil topshiring. Homiladorlik, operatsiya yoki kimyoterapiyani rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, tashrifni kechiktirmang.
Shunchaki bir tekshirib ko‘rmoqchi bo‘lsangiz, terapevtdan boshlash mumkin. Lekin virus topilgan bo‘lsa, davolashni gepatolog yoki gepatolog-infeksionist olib borishi kerak.
Qanday tahlillar topshirish kerak
Odatda tekshiruvni shu tartibda buyuraman.
Avval ALT va AST. Ular jigarda yallig‘lanish bor-yo‘qligini ko‘rsatadi. Ular bilan birga bilirubinni ham topshirish qulay.
Keyin HBsAg va anti-HCV. Bular gepatit B va C virusiga tahlil. HBsAg musbat bo‘lsa, ko‘pincha gepatit D tahlilini ham qo‘shaman.
Virus topilsa, keyin PZR buyuraman. Ko‘pchilik bu so‘zdan qo‘rqadi, aslida bu qonda qancha virus borligini sanaydigan oddiy qon tahlili. Gepatit B uchun virus DNKsi, gepatit C uchun RNKsi qaraladi. Hozir davolash kerakmi yoki hozircha kuzatamizmi, aynan shu raqamga qarab hal qilaman.
Va albatta jigar UZI va elastografiya. Shunda jigarning hajmi, unda yog‘ va chandiq bor-yo‘qligi ko‘rinadi.
Jigar allaqachon kuchli o‘zgargan bo‘lsa, ba’zan protrombin (MNO) va alfa-fetoprotein (AFP) ham so‘rayman. Hammasini birdaniga qilish qulay bo‘lsa, tayyor Jigar tekshiruvi: skrining majmuasi bor.
Jigar tekshiruvining to‘rt qadami
Elastografiya: ignasiz tekshiruv
Ilgari jigarda qancha chandiq borligini bilish uchun biopsiya qilishardi. Igna bilan jigardan bir bo‘lak olishardi, odamlar bundan, albatta, qo‘rqishardi. Hozir deyarli hammaga elastografiya buyuraman. Oddiy UZIdagidek yotasiz, o‘ng biqiningizga datchik qo‘yishadi, tamom. Og‘rimaydi, o‘n daqiqacha vaqt oladi.
Natija F harfi va 0 dan 4 gacha raqam bilan yoziladi. F0 chandiq yo‘q degani. F4 sirroz degani. Jigar qancha yumshoq bo‘lsa, shuncha yaxshi. Aynan sizning raqamlaringiz nimani anglatishini shifokor tushuntiradi. Natijaga vazn ham, tekshiruvdan oldin ovqat yegan-yemaganingiz ham ta’sir qiladi.
Elastografiya shkalasi: F0 (chandiq yo‘q) dan F4 (sirroz) gacha
Gepatit B, C va yog‘li jigar qanday davolanadi
Gepatit C bo‘yicha yaxshi xabarim bor. U tabletkalar bilan davolanadi, kurs 8-12 hafta, deyarli hammada virus butunlay ketadi. Odatda kasalxonaga yotish shart emas. Keyin qonni yana topshirasiz, virus bo‘lmasa, demak, tuzaldingiz.
Gepatit Bni organizmdan butunlay chiqarib yuborish hozircha qiyin. Lekin uni nazoratda ushlab turish mumkin. Virus faol bo‘lsa, tabletkalar buyuraman, ularni har kuni, odatda uzoq vaqt ichishadi. Virus ko‘payishdan to‘xtaydi, jigarda chandiq hosil bo‘lmaydi va odam oddiy hayot kechiradi. Virus tinch bo‘lsa, davolash kerak bo‘lmasligi ham mumkin. Unda yarim yilda yoki yilda bir marta tahlil topshirib, UZI qildirish kifoya.
Yog‘li jigar avvalo turmush tarzi bilan davolanadi. Vaznning 7-10 foizini tashlasangiz, 100 kg vaznda bu 7-10 kg, jigardagi yog‘ sezilarli kamayadi. Shirinlik, xamir ovqat va yog‘lini kamaytirish, har kuni piyoda yurish, diabetni davolash kerak. Ortiqcha vazn juda ko‘p bo‘lsa, semizlikda operatsiya haqida ham gaplashamiz.
Og‘ir sirrozda jigar endi ishlay olmay qolsa, jigar ko‘chirib o‘tkazish qoladi. Bu bilan transplantolog-jarrohlar shug‘ullanadi.
Gepatit C davolanadi, gepatit B nazoratda ushlanadi, yog‘li jigar vazn kamayishi bilan ketadi
Toshkentda jigar tekshiruvi qancha turadi
Clindoc’dagi narxlar, 2026-yil oktabr:
| Xizmat | Klinika | Narx |
|---|---|---|
| Gepatolog konsultatsiyasi | V. Vohidov nomidagi xirurgiya markazi / Darmon Servis / Gippokrat | 120 000 / 150 000 / 200 000 so‘m |
| ALT | Turakulov nomidagi endokrinologiya markazi / Gippokrat / Medion | 27 200 / 45 000 / 55 000 so‘m |
| AST | Turakulov nomidagi endokrinologiya markazi / Gippokrat / Medion | 36 100 / 45 000 / 55 500 so‘m |
| HBsAg (gepatit B) | SAIF OPTIMA / Seul Hospital / Medion | 75 000 / 75 000 / 90 000 so‘m |
| anti-HCV (gepatit C) | Gippokrat / Impuls medical centre / Medion | 62 000 / 66 000 / 110 000 so‘m |
| Gepatit B ga PZR, miqdoriy | Darmon Servis / Medion | 285 000 / 300 000 so‘m |
| Gepatit C ga PZR, miqdoriy | Medion | 400 000 so‘m |
| AFP | Seul Hospital / Impuls medical centre | 90 000 / 100 000 so‘m |
| Jigar tekshiruvi: skrining kompleksi | Medion | 340 000 so‘m |
| Jigar va o‘t pufagi UZI | Turakulov nomidagi endokrinologiya markazi / Pediatriya ITI / Ko‘k Saroy Hospital | 100 800 / 119 400 / 160 000 so‘m |
| Elastografiya | Ko‘k Saroy Hospital | 220 000 so‘m |
| Jigar tomirlari doplerografiyasi | Medion | 170 000 so‘m |
| Qorin bo‘shlig‘i a’zolari MRT | Medion 24/7 | 590 000 so‘m |
Narxlar o‘zgarishi mumkin, aniq narxni yozilishda Clindoc operatori aytadi. Davolash qancha turishi gepatit turi va tabletkalarga bog‘liq. Buni shifokor tahlillardan keyin aytadi.
Clindoc’dagi eng past narxlar, 2026-yil oktabr
Tahlil va UZI ga qanday tayyorlanish kerak
Qon tahlilidan oldin ertalab nonushta qilmang. Kechqurun ovqatlanib, ertalabgacha faqat suv iching. Bir-ikki kun oldin spirtli ichimlik ichmang va yog‘li narsa yemang. UZIga ham och qoringa boring, bir kun oldin karam, loviya yemang va gazli suv ichmang, aks holda gazlar ko‘rishga xalaqit beradi.
Eski tahlillar va ko‘chirmalarni olib keling. Hammasi qanday o‘zgarganini ko‘rishim muhim. Qanday dori va o‘tlar ichayotganingizni albatta ayting.
Jigarni keyin qanday asrash kerak
Hammasi yaxshi bo‘lsa ham, tahlil va UZIni men buyurgan jadval bo‘yicha qiling. Va juda iltimos qilaman: gepatit B tabletkalarini o‘zingiz tashlamang. Shunday bo‘ladi, odam o‘zini yaxshi his qilib, ichishni to‘xtatadi, virus esa yangi kuch bilan qaytadi. Spirtli ichimlikni butunlay tashlagan ma’qul.
Jigarni tozalaydigan o‘tlar va BADlarni shifokorsiz ichmang. Jiddiy aytyapman, ularning ba’zilari jigarni o‘zi buzadi. Oilada gepatit B ga qarshi emlanmaganlar bo‘lsa, emlansin. Ortiqcha vazn bo‘lsa, ozing, jigar minus 5 kg uchun ham rahmat aytadi.
Qo‘rquv va afsonalar
Afsona: Gepatit bu hukm. Yo‘q. Gepatit C bugun davolanadi, gepatit B nazoratda ushlanadi, odamlar uzoq va oddiy hayot kechiradi.
Afsona: Hech narsa og‘rimasa, demak, hammasi yaxshi. Jigar kuchli o‘zgarishlarda ham og‘rimaydi. O‘zingizni qanday his qilishingizga emas, tahlillarga qarang.
Afsona: Jigarni o‘tlar bilan tozalash mumkin. Jigarni tozalash degan narsa yo‘q. Ba’zi o‘tlar va BADlar esa o‘zi jigar yallig‘lanishini keltirib chiqaradi.
Afsona: Gepatit bilan tug‘ish mumkin emas. Mumkin. Asosiysi: gepatologga oldindan kelish. Ba’zan onaga homiladorlik oxirida tabletka buyuriladi, chaqaloqqa esa tug‘ilishi bilan emlash qilinadi. Shunday qilib bola gepatit B dan himoyalanadi.
Qaysi shifokor kerak
Gepatit va jigar kasalliklarini gepatolog davolaydi. Savol ko‘proq oshqozon va ichak haqida bo‘lsa, gastroenterolog yordam beradi. Clindoc’da erkak va ayol gepatologlar bor, kimga borish sizga qulay bo‘lsa, o‘shani tanlang.
Menga yozilishingiz mumkin: Akbarov Mirshavkat Mirolimovich. Men gepatolog va transplantolog-jarrohman, tibbiyot fanlari doktori, 40 yillik tajriba, V. Vohidov nomidagi jarrohlik markazida qabul qilaman. Gippokrat klinikasida Xaydarov Xusan Allayarovich qabul qiladi, oliy toifali gastroenterolog va gepatolog, 17 yillik tajriba. Darmon Servis klinikasida esa Axmedova Muhayyo Olimdjanovna qabul qiladi, gepatolog va terapevt, tibbiyot fanlari nomzodi, 29 yillik tajriba.
Qisqacha
Xullas, nimani eslab qolish kerak. Jigar og‘rimaydi, shuning uchun uni tahlillar bilan tekshiramiz: ALT, AST, HBsAg, anti-HCV. Quchoqlashish, bitta idishdan ovqatlanish mumkin, gepatit bunday yuqmaydi. Gepatit C 2-3 oylik tabletka bilan davolanadi, gepatit B nazoratda ushlanadi. Yog‘li jigar vaznni 7-10 foizga kamaytirsangiz o‘tib ketadi.
Toshkentda gepatologga Clindoc orqali bepul yozilish mumkin: clindoc.uz saytida yoki +998 99 886-39-93 telefoni orqali. Shifokor, klinika va qulay vaqtni tanlashga yordam beramiz.
Maqola tanishish uchun mo‘ljallangan. Tashxisni shifokor ko‘rik va tahlillardan keyin qo‘yadi va davolash haqida qaror qabul qiladi.
