Muallif: Ruziboyev Dilmurod Ruzimetovich, ortoped-travmatolog, jarroh, tibbiyot fanlari doktori, 38 yillik tajriba. Klinika: Travmatologiya va ortopediya ilmiy-tadqiqot instituti, Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash respublika markazi, Toshkent.
Doktor, zinadan tusha olmay qoldim, dorilar ham yordam bermayapti, tizza endoprotezlash bo‘yicha deyarli har bir qabul shu gapdan boshlanadi. Agar siz ham uzoq vaqtdan beri og‘riyotgan tizza bilan yashayotgan bo‘lsangiz, bu maqola siz uchun. Bo‘g‘imni almashtirish qachon haqiqatan kerakligi, operatsiya qanday o‘tishi, endoprotezlar qanday bo‘lishi va Toshkentda tizza bo‘g‘imini endoprotezlash narxi qancha ekanini, Clindoc’dagi klinikalarning haqiqiy narxlari bilan, oddiy tilda tushuntiramiz.
Tizzani endoprotezlash nima va bo‘g‘im nega yemiriladi
Sog‘lom tizzada son va katta boldir suyaklarining uchlari silliq tog‘ay bilan qoplangan. U moy va amortizator vazifasini bajaradi: suyak suyak ustida og‘riqsiz sirpanadi. Yosh o‘tishi bilan, jarohatlardan keyin, ortiqcha vazn va yallig‘lanish kasalliklarida tog‘ay yupqalashib, yemiriladi. Bu: osteoartroz (gonartroz). 3-4-bosqichda tog‘ay deyarli qolmaydi: suyak suyakka ishqalanadi, chetlarida suyak o‘simtalari, osteofitlar o‘sadi, bo‘g‘im qiyshayadi, oyoq X yoki O shakliga kirishi mumkin.
Endoprotezlash: bo‘g‘imning yemirilgan yuzalarini sun’iy qismlar bilan almashtirish operatsiyasi. Muhimi: tizza butunlay kesib olinmaydi. Jarroh shikastlangan suyak va tog‘ayning yupqa qatlamini olib tashlaydi, suyaklarga metall komponentlarni kiygizadi, ular orasiga silliq qistirma qo‘yadi. Boylamlar va mushaklar o‘zingizniki bo‘lib qoladi.

Artrozdan tashqari, tizzani almashtirish revmatoid artrit, posttravmatik artroz (bo‘g‘im ichidagi sinishlardan keyin), son suyagi bo‘rtiqlarining aseptik nekrozi va kuchli deformatsiyalarda kerak bo‘ladi.
Belgilar: tizza qachon yordam so‘raydi
- yurganda, zinada, stuldan turganda og‘riq, keyinroq tinch holatda va kechasi ham;
- ertalabki qotib qolish, tizza darrov yozilmaydi;
- qisirlash, chiqillash, bo‘g‘imda qum borday tuyg‘u;
- tizza oxirigacha yozilmaydi yoki yaxshi bukilmaydi;
- oyoq qiyshaygan, yurish o‘zgargan, hassasiz yurish qiyin;
- og‘riq qoldiruvchilar tobora kamroq yordam beradi, ukollar esa qisqaroq muddatga.
Operatsiya qachon kerak, qachon usiz ham bo‘ladi
Artrozning erta bosqichlarida operatsiya qilinmaydi. Vazn tashlash, davolovchi badantarbiya (LFK) va son mushaklarini mustahkamlash, fizioterapiya, to‘g‘ri poyabzal, shifokor tayinlagan yallig‘lanishga qarshi dori kurslari, ba’zan bo‘g‘imga ukollar yordam beradi.
Endoprotezlash haqida quyidagi hollarda gapiriladi:
- rentgenda 3-4-bosqich artroz, bo‘g‘im tirqishi deyarli yo‘qolgan;
- og‘riq yurish, uxlash va ishlashga xalaqit beradi, 3-6 oylik operatsiyasiz davolash yordam bermagan;
- oyoq qiyshayishi va harakat cheklanishi kuchayib bormoqda.
O‘tkir infeksiya (tishlar, teri, siydik yo‘llarida ham), kompensatsiyalanmagan diabet, yurak va o‘pkaning og‘ir kasalliklarida operatsiya kechiktiriladi. Avval ular davolanadi, keyin operatsiya qilinadi. Yoshning o‘zi to‘siq emas: umumiy sog‘liq va odamning yana yurish istagi hal qiladi.
Operatsiya qanday o‘tadi va qancha davom etadi
Ko‘pincha spinal anesteziya qo‘llaniladi (tananing pastki qismi sezmay qoladi, odam mudrashi mumkin), kamroq, umumiy narkoz. Operatsiya o‘rtacha 1,5-2 soat davom etadi.
- Jarroh tizzaning old yuzasidan kesim qiladi.
- Maxsus shablonlar yordamida son va katta boldir suyaklarining yemirilgan yuzalarini aniq kesib tekislaydi.
- Sinov komponentlarini o‘rnatib, boylamlar tarangligi va oyoq o‘qini tekshiradi.
- Doimiy endoprotezni suyak sementi bilan yoki sementsiz o‘rnatadi.
- Jarohatni tikadi, bog‘lam qo‘yadi.
Odatda ertasi kuniyoq yurgich (xodunok) bilan turishga yordam berishadi. Statsionarda taxminan 3-7 kun yotiladi.

Tizza endoprotezlari qanday bo‘ladi
Har qanday tizza endoprotezi bir necha qismdan iborat:
- son suyagi komponenti: son suyagi uchiga kiygiziladigan metall qalpoqcha, odatda kobalt-xrom qotishmasidan;
- katta boldir plato komponenti: oyoqchali metall maydoncha, titan yoki kobalt-xrom qotishmasidan;
- polietilen qistirma: metall qismlar orasidagi o‘ta mustahkam plastik, sirpanish aynan shu yerda bo‘ladi;
- tizza qopqog‘i komponenti: polietilen tugmacha, har doim ham qo‘yilmaydi, jarroh hal qiladi.

Endoprotezlar bir necha belgisi bo‘yicha farqlanadi:
- Total yoki bir tomonlama (unikondilyar). Total endoprotez bo‘g‘imning ikkala qismini almashtiradi, bu eng ko‘p qo‘llaniladigan variant. Bir tomonlama (qisman) endoprotez faqat yemirilgan bir qismini, odatda ichki qismini almashtiradi; kesim kichikroq, tiklanish tezroq, lekin hammaga ham to‘g‘ri kelmaydi.
- Sementli yoki sementsiz. Sementli endoprotez suyakka maxsus suyak sementi bilan mahkamlanadi, darhol ushlaydi. Sementsiz endoprotezning g‘ovak qoplamasi bor, vaqt o‘tib unga suyak o‘sib kiradi; uni ko‘proq yosh, faol va suyagi mustahkam bemorlarga tanlashadi.
- Orqa xochsimon boylamni saqlaydigan yoki o‘rnini bosadigan. CR (cruciate retaining) modellari o‘z boylamingizni saqlaydi, PS (posterior stabilized) modellari esa uning o‘rnini qistirmadagi bo‘rtiq bilan bosadi. Tanlov boylamlar holati va deformatsiyaga bog‘liq.

Endoprotez qancha xizmat qiladi? Yirik xalqaro registrlar ma’lumotlariga ko‘ra, total tizza endoprotezlarining taxminan 10 tadan 8 tasi 20-25 yil va undan ko‘p ishlaydi. Bir tomonlamalarda bu muddat o‘rtacha biroz qisqaroq. Uzoq xizmat qilishiga vazn, yuklama, to‘g‘ri o‘rnatish va reabilitatsiya sifati ta’sir qiladi.
Tizza endoprotezlarini ko‘plab taniqli kompaniyalar ishlab chiqaradi. Ulardan ba’zilari:
| Ishlab chiqaruvchi | Davlat | Tizza tizimlariga misollar |
|---|---|---|
| Zimmer Biomet | AQSH | Persona, NexGen |
| Stryker | AQSH | Triathlon |
| DePuy Synthes (Johnson & Johnson) | AQSH | Attune |
| Smith+Nephew | Buyuk Britaniya | Legion, Journey II |
| Aesculap (B. Braun) | Germaniya | Columbus |
| LINK (Waldemar Link) | Germaniya | Gemini SL |
| Implantcast | Germaniya | ACS |
| Medacta | Shveytsariya | GMK Sphere |
Aniq model narxini shifokor konsultatsiyada aytadi.

Endoprotez modeli va o‘lchamini shifokor ko‘rikda individual tanlaydi, rentgen/KT, bemorning vazni, yoshi va faolligiga qarab; konsultatsiyada u mos variantni tavsiya qiladi va aniq narxini aytadi.
Toshkentda tizza bo‘g‘imini endoprotezlash narxi
Operatsiya narxi murakkablik toifasiga bog‘liq: bo‘g‘im qanchalik yemirilgan, deformatsiya bormi, qo‘shimcha elementlar kerakmi. Clindoc’dagi narxlar, 2026-yil oktabr holatiga:
| Xizmat | Klinikalar | Narx (2026-yil oktabr) |
|---|---|---|
| Tizza (yoki chanoq-son) bo‘g‘imini total endoprotezlash, 1-murakkablik toifasi, protez narxisiz | Medion 24/7, Medion Family Hospital | 12 200 000 so‘m |
| Xuddi shunday, 2-murakkablik toifasi, protez narxisiz | Medion 24/7, Medion Family Hospital | 14 400 000 so‘m |
| Xuddi shunday, 3-murakkablik toifasi, protez narxisiz | Medion 24/7, Medion Family Hospital | 16 600 000 so‘m |
Muhim: endoprotezni bemor alohida tanlaydi va narxi qancha bo‘lishidan qat’i nazar alohida to‘laydi
Ya’ni umumiy summa = operatsiya narxi (12 200 000 so‘mdan) + tanlangan endoprotez narxi. Murakkablik toifasi va mos modelni jarroh ko‘rik va rasmlardan keyin belgilaydi.

Operatsiyaga tayyorgarlik: tahlillar va tekshiruvlar
Endoprotezlashdan oldin odatda quyidagilar tayinlanadi:
- umumiy qon tahlili va umumiy siydik tahlili;
- biokimyoviy qon tahlili va qondagi glyukoza;
- koagulogramma (qon ivishi);
- qon guruhi va rezus-omil;
- infeksiyalarga tahlillar: OIV, gepatit B (HBsAg), gepatit C, RW;
- C-reaktiv oqsil, yashirin yallig‘lanishni o‘tkazib yubormaslik uchun;
- EKG, terapevt va anesteziolog ko‘rigi;
- tizza rentgeni, kerak bo‘lsa tizza bo‘g‘imi MSKT, endoprotez o‘lchami shular asosida rejalashtiriladi.
Tishlarni va har qanday infeksiya o‘choqlarini oldindan davolating, imkon qadar vazn tashlang, uyda qoqilib ketish mumkin bo‘lgan gilam va simlarni olib qo‘ying. Yurgich yoki qo‘ltiqtayoq sotib oling.
Haftalar bo‘yicha tiklanish

- 1-kun: LFK shifokori bilan yurgichda oyoqqa turasiz, oddiy mashqlarni boshlaysiz.
- 2-7 kun: yo‘lakda yurish, zinaga chiqishni o‘rganish, uyga javob berish.
- 1-2 hafta: yurgich yoki qo‘ltiqtayoq, bukish va yozish mashqlari, choklarni olish.
- 3-6 hafta: hassaga o‘tish, tizza 90° va undan ko‘p bukiladi.
- 6-12 hafta: tayanchsiz yurish, odatiy ishlarga qaytish; mashina haydash, shifokor ruxsati bilan.
- 3-12 oy: shish ketadi, mushaklar mustahkamlanadi, bir yilga borib tizza deyarli o‘zingiznikidek seziladi.
Tiklanishda eng asosiysi, har kungi mashqlar. Ularsiz eng yaxshi o‘rnatilgan endoprotez ham yaxshi bukilmaydi. Tromboz profilaktikasi uchun shifokor dori va kompression paypoq tayinlaydi, ularni muddatidan oldin to‘xtatmang.
Qo‘rquvlar va afsonalar
- Bu juda og‘riqli. Bugun og‘riq yaxshi nazorat qilinadi: anesteziya, nerv blokadalari, zamonaviy og‘riq qoldiruvchilar. Ko‘pchilik bir necha haftadan keyin tizza operatsiyadan oldingidan kamroq og‘riyotganini aytadi.
- Men bunga keksaman. Umumiy sog‘liq imkon bersa, endoprotezlash 75-80 yoshda ham muvaffaqiyatli qilinadi.
- Protez tez buziladi. Zamonaviy endoprotezlar me’yoriy yuklamada o‘nlab yillar xizmat qiladi.
- Operatsiyadan keyin cho‘kkalab o‘tira olmayman, namoz o‘qiy olmayman. Tizza odatda 110-120° bukiladi. Chuqur cho‘kkalash tavsiya etilmaydi, ammo kundalik harakatlarning aksariyati qaytadi. Odatlaringizni shifokor bilan oldindan muhokama qiling.
- Aeroportda metall jiringlaydi. Ramka signal berishi mumkin bu xavfli emas. Xodimlarni ogohlantirib, ko‘chirmani ko‘rsatish kifoya.
Qaysi shifokor kerak
Endoprotezlash bilan travmatolog-ortoped shug‘ullanadi (Clindoc’da ortoped bo‘limi ham bor). Operatsiya haqida batafsil: Toshkentda tizza bo‘g‘imini endoprotezlash sahifasida.
Maqola muallifi: Ruziboyev Dilmurod Ruzimetovichga, shuningdek uning hamkasblariga yozilishingiz mumkin: Niyozmetov Otaboy Zokirovich (ortoped-travmatolog, oliy toifali shifokor, 14 yillik tajriba, Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash respublika markazi), Saidov Erkinboy Xayitovich (ortoped-travmatolog, oliy toifali shifokor, 20 yillik tajriba, o‘sha markaz) va Mamatxo‘jayev Alisher Nasirovich (travmatolog-ortoped, oliy toifali shifokor, 30 yillik tajriba, Medion 24/7). Clindoc’da erkak shifokorlar ham, ayol shifokorlar ham bor, o‘zingizga qulayini tanlang.
Qisqacha
- Tizzani endoprotezlash 3-4-bosqich artroz va bo‘g‘imning boshqa yemirilishlarida, operatsiyasiz davolash yordam bermay qolganda kerak.
- Operatsiya 1,5-2 soat davom etadi, ertasi kuni oyoqqa turiladi, 6-12 haftaga borib ko‘pchilik tayanchsiz yuradi.
- Toshkentda Clindoc orqali operatsiya 12 200 000 so‘mdan; endoprotezni bemor alohida tanlaydi va to‘laydi.
- Endoprotez turi, modeli va o‘lchamini shifokor rasmlar, vazn, yosh va faollikka qarab tanlaydi.
Ortoped konsultatsiyasiga Clindoc orqali yoziling, bu bepul. Saytda shifokorni tanlang yoki qo‘ng‘iroq qiling: +998 99 886-39-93. Mutaxassis va qulay vaqtni tanlashga yordam beramiz.
Maqola ma’lumot uchun mo‘ljallangan va konsultatsiya o‘rnini bosmaydi. Operatsiya, endoprotez tanlash va tekshiruv hajmi haqidagi qarorni shifokor ko‘rikdan keyin qabul qiladi.
