SIYDIK-TOSH KASALLIGIDA EGILUVCHAN URETEROSKOPIYA TOSHKENTDA

Buyrak sanchig'i (kolika): Bel sohasida to'satdan boshlanadigan, xurujli va o'ta kuchli og'riq. Bu og'riq chov sohasiga, songa yoki jinsiy a'zolarga tarqalishi mumkin. Gematuriya (siydikda qon bo'lishi): Toshning o'tkir qirralari siydik yo'li devorlarini jarohatlagani sababli siydik pushti, qizil yoki qo'ng'ir rangga kirishi mumkin. Tez-tez va og'riqli siydik chiqarish: Qovuq to'liq bo'shamagandek tuyulishi va siyish vaqtidagi achishishlar. Umumiy belgilar: Ko'ngil aynishi, qusish (buyrak nervlarining ta'sirlanishi hisobiga) va infeksiya qo'shilganda tana haroratining ko'tarilishi (isitma).

Yetarli miqdorda toza suv ichmaslik yoki iste'mol qilinadigan suvning o'ta qattiqligi (tuz miqdori ko'pligi). Mineral moddalar almashinuvi buzilishiga bo'lgan irsiy (genetik) moyillik. Noto'g'ri ovqatlanish (o'ta sho'r, achchiq, hayvon oqsillariga boy taomlarni ko'p iste'mol qilish). Siydik yo'llarining surunkali yuqumli yallig'lanish kasalliklari (tsistit, piyelonefrit). Kam harakat turmush tarzi va endokrin tizim buzilishlari (masalan, giperparatireoz). Siydik yo'llarining torligi kabi anatomik tug'ma nuqsonlar natijasida siydik oqimining buzilishi

O'tkir yoki surunkali piyelonefrit: Siydik oqishining buzilishi sababli buyrak to'qimalarining infeksion yallig'lanishi.Gidronefroz: Tosh tufayli siydik yo'li to'silib qolganda, siydikning buyrakda to'planishi va buyrak jomining kengayishi. Bu buyrak to'qimalarining nobud bo'lishiga (atrofiyaga) olib keladi.O'tkir yoki surunkali buyrak yetishmovchiligi: Buyraklarning qonni toksinlardan tozalash funksiyasini yo'qotishi. Ayniqsa, yagona ishlayotgan buyrak yo'li to'silib qolganda juda xavflidir.Urosepsis: To'silib qolgan buyrakdagi infeksiyaning umumiy qon oqimiga o'tishi natijasida yuzaga keladigan va hayotga xavf soladigan qon zaharlanishi (sepsis).

Boshlang'ich bosqich (mikrolit bosqichi): Siydik tizimida ortiqcha tuzlar (qum) va o'zi mustaqil tushib keta oladigan 3-4 mm gacha bo'lgan mayda mikrolitlar paydo bo'ladi. Shakllangan tosh bosqichi (yakka yoki ko'p sonli toshlar): Toshlar 5 mm dan 15 mm gacha kattalashadi. Ular buyrak kosachalari yoki jomida joylashadi, yoxud siydik yo'li bo'ylab harakatlanadi. Aynan shu bosqichda egiluvchan ureteroskopiya (RIRS) eng samarali usul hisoblanadi. Marjonli (korallsimon) toshlar bosqichi (og'ir bosqich): Toshlar buyrak ichki bo'shliqlarini butunlay to'ldirib, buyrak shaklini oladi. Bu buyrak faoliyatining jiddiy buzilishiga olib keladi va murakkab kombinatsiyalashgan jarrohlikni talab qiladi.

Mustaqil tushib keta oladigan mayda toshlar (5-6 mm gacha) mavjud bo'lganda qo'llaniladi. Spazmolitiklar, o'simlik xomashyosidan tayyorlangan dorilar, ko'p suv ichish va toshlarni erituvchi (litoliz) vositalar buyuriladi.Lazerli egiluvchan ureteroskopiya (RIRS): Siydik yo'li orqali buyrakka kirib, toshni lazer yordamida qumga aylantiradigan eng xavfsiz va zamonaviy usul. 2 sm gacha bo'lgan va qattiq toshlarni olishda juda samarali. Toshkentdagi xususiy klinikalarda bitta tosh uchun RIRS narxi o'rtacha 5 800 000 dan 7 500 000 so'mgacha baholanadi.Masofaviy litotripsiya (MZT): Toshlarni tana tashqarisidan zarbdor-to'lqin yordamida kontaktsiz maydalash. 1.5 sm gacha bo'lgan va juda qattiq bo'lmagan toshlar uchun mos keladi.Teri orqali (perkutan) nefrolitotripsiya: Yirik (2 sm dan katta) va marjonli toshlarni bel sohasidagi kichik teshik orqali maydalab olib tashlash amaliyoti.

Suv ichish tartibi: Kuniga kamida 2.0 – 2.5 litr toza va gazsiz suv ichish kerak. Bu siydik konsentratsiyasini kamaytiradi va tuzlarning cho'kishiga yo'l qo'ymaydi. Tosh turiga qarab parhez qilish: Tuz iste'molini kamaytirish (kuniga 5 grammgacha), shirinliklar va hayvon oqsillarini cheklash. Oksalat toshlarida ismaloq, shokolad va kuchli choy cheklanadi; urat toshlarida esa qizil go'sht, duduqlangan mahsulotlar va alkogol taqiqlanadi. Sog'lom turmush tarzi: Jismoniy faollik (piyoda yurish, suzish) moddalar almashinuvini va siydik oqimini yaxshilaydi. Doimiy nazorat: Yilda 1-2 marta shifokor ko'rigidan o'tish, siydik tahlili topshirish va buyraklarni ultratovush (UTT) tekshiruvidan o'tkazish tavsiya etiladi.